Πάγκρεας

Το πάγκρεας βρίσκεται βαθιά στην άνω κοιλιά, πίσω από το στομάχι. Παράγει ένζυμα που βοηθούν την πέψη και ορμόνες, όπως η ινσουλίνη, που ρυθμίζουν το σάκχαρο. Επειδή οι παθήσεις του διαφέρουν σημαντικά ως προς τη συμπεριφορά και τη θεραπεία τους, η αξιολόγηση πρέπει να συνδυάζει εξειδικευμένη απεικόνιση, ενδοσκόπηση, παθολογοανατομική διάγνωση και συζήτηση σε διεπιστημονικό συμβούλιο.

Αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος

Τι είναι: Είναι ο συχνότερος κακοήθης όγκος του παγκρέατος και συνήθως ξεκινά από τα κύτταρα των παγκρεατικών πόρων. Όγκοι στην κεφαλή του παγκρέατος μπορεί να αποφράξουν τον χοληδόχο πόρο και να προκαλέσουν ίκτερο.

Παράγοντες κινδύνου: Η ηλικία, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, ο μακροχρόνιος διαβήτης, η χρόνια παγκρεατίτιδα και ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα αυξάνουν τον κίνδυνο, χωρίς να σημαίνει ότι θα εμφανιστεί οπωσδήποτε καρκίνος.

Πιθανά συμπτώματα: Ανώδυνος ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα, επίμονος πόνος στο επιγάστριο ή την πλάτη, απώλεια βάρους, ανορεξία και νεοεμφανιζόμενος ή απορρυθμισμένος διαβήτης. Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά και χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.

Διάγνωση: Η διερεύνηση περιλαμβάνει αξονική τομογραφία ειδικού πρωτοκόλλου παγκρέατος ή μαγνητική τομογραφία/MRCP, αιματολογικές εξετάσεις και, όταν χρειάζεται, ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα με βιοψία. Η σχέση του όγκου με τα μεγάλα αγγεία και η παρουσία μεταστάσεων καθορίζουν τη σταδιοποίηση.

Θεραπεία: Η χειρουργική αφαίρεση προσφέρει τη δυνατότητα μακροχρόνιου ελέγχου σε εντοπισμένη νόσο. Ανάλογα με τη θέση μπορεί να γίνει παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή ή περιφερική παγκρεατεκτομή. Η χημειοθεραπεία πριν ή μετά την επέμβαση επιλέγεται εξατομικευμένα. Σε μη εξαιρέσιμη νόσο, προτεραιότητα έχουν η συστηματική θεραπεία, η ανακούφιση της απόφραξης και ο έλεγχος των συμπτωμάτων.

Κυστικά νεοπλάσματα — IPMN και MCN

Τι είναι: Οι παγκρεατικές κύστεις είναι συχνό τυχαίο εύρημα. Ορισμένες είναι καλοήθεις, ενώ οι βλεννώδεις κύστεις, όπως τα ενδοπορικά θηλώδη βλεννώδη νεοπλάσματα (IPMN) και τα βλεννώδη κυστικά νεοπλάσματα (MCN), έχουν διαφορετικό βαθμό πιθανότητας να εξελιχθούν σε καρκίνο.

Παράγοντες κινδύνου: Πολλές κύστεις δεν έχουν αναγνωρίσιμη αιτία. Η ηλικία, το κάπνισμα, το οικογενειακό ιστορικό παγκρεατικού καρκίνου και ορισμένες κληρονομικές καταστάσεις μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο. Συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Αξιολόγηση κινδύνου: Σημασία έχουν το μέγεθος και η αύξηση της κύστης, η διάταση του κύριου παγκρεατικού πόρου, η παρουσία οζιδίου, τα συμπτώματα και το οικογενειακό ιστορικό. Χρησιμοποιούνται MRI/MRCP ή αξονική και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα με λήψη υγρού.

Θεραπεία και παρακολούθηση: Πολλές κύστεις παρακολουθούνται με προγραμματισμένη απεικόνιση. Χειρουργική αφαίρεση συζητείται όταν υπάρχουν χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου, ύποπτη κυτταρολογία, συμπτώματα ή σαφής εξέλιξη. Η απόφαση ισορροπεί τον ογκολογικό κίνδυνο με την πολυπλοκότητα της παγκρεατικής επέμβασης.

Νευροενδοκρινείς όγκοι παγκρέατος

Τι είναι: Πρόκειται για σπανιότερους όγκους που προέρχονται από τα νευροενδοκρινικά κύτταρα. Μπορεί να είναι λειτουργικοί και να παράγουν ορμόνες ή μη λειτουργικοί και να ανακαλύπτονται τυχαία.

Παράγοντες κινδύνου: Οι περισσότεροι εμφανίζονται σποραδικά. Σπανιότερα σχετίζονται με κληρονομικά σύνδρομα, όπως MEN1, von Hippel–Lindau, νευροϊνωμάτωση τύπου 1 ή οζώδη σκλήρυνση.

Παράγοντες κινδύνου: Ο κίνδυνος ποικίλλει ανάλογα με την ακριβή προέλευση της βλάβης. Η ηλικία, το κάπνισμα, η χρόνια φλεγμονή και ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα μπορεί να έχουν ρόλο σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Συμπτώματα και διάγνωση: Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ορμόνη που εκκρίνεται και μπορεί να περιλαμβάνουν υπογλυκαιμίες, επίμονα έλκη, διάρροια ή εξάψεις. Η διερεύνηση συνδυάζει ορμονικές εξετάσεις, αξονική ή μαγνητική, ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα και εξειδικευμένη λειτουργική απεικόνιση όπου ενδείκνυται.

Θεραπεία: Το μέγεθος, ο βαθμός διαφοροποίησης, ο ρυθμός αύξησης, η λειτουργικότητα και η εξάπλωση καθορίζουν τη στρατηγική. Οι επιλογές περιλαμβάνουν παρακολούθηση επιλεγμένων μικρών βλαβών, εκπυρήνιση ή παγκρεατεκτομή, καθώς και στοχευμένη, συστηματική ή ραδιοϊσοτοπική θεραπεία σε προχωρημένη νόσο.

Χρόνια παγκρεατίτιδα και επιπλοκές

Τι είναι: Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει ίνωση, ασβεστώσεις, στένωση ή λίθους στον παγκρεατικό πόρο και σταδιακή απώλεια της πεπτικής και ενδοκρινικής λειτουργίας.

Παράγοντες κινδύνου: Συχνές αιτίες είναι το αλκοόλ, το κάπνισμα, επαναλαμβανόμενη οξεία παγκρεατίτιδα, κληρονομικές μορφές, αυτοάνοση παγκρεατίτιδα και ορισμένες μεταβολικές διαταραχές.

Εκδηλώσεις: Επαναλαμβανόμενος ή επίμονος πόνος, απώλεια βάρους, λιπαρά κόπρανα, υποθρεψία και διαβήτης. Μπορεί να εμφανιστούν ψευδοκύστεις, απόφραξη δωδεκαδακτύλου ή χοληφόρων, θρόμβωση αγγείων και αιμορραγία.

Αντιμετώπιση: Περιλαμβάνει αποχή από αλκοόλ και κάπνισμα, αναλγησία, παγκρεατικά ένζυμα, διατροφική υποστήριξη και ρύθμιση του διαβήτη. Ενδοσκοπική ή χειρουργική θεραπεία εξετάζεται όταν υπάρχει επίμονος πόνος, απόφραξη, επιπλοκή ή ανατομικό πρόβλημα που μπορεί να διορθωθεί.

Συμπαγές ψευδοθηλώδες νεόπλασμα και άλλοι σπάνιοι όγκοι

Τι είναι: Το συμπαγές ψευδοθηλώδες νεόπλασμα είναι σπάνιος όγκος χαμηλής έως ενδιάμεσης κακοήθους δυναμικότητας και εμφανίζεται συχνότερα σε νεαρές γυναίκες. Άλλοι σπάνιοι παγκρεατικοί όγκοι χρειάζονται ακριβή ιστολογική ταυτοποίηση πριν σχεδιαστεί θεραπεία.

Παράγοντες κινδύνου: Για το συμπαγές ψευδοθηλώδες νεόπλασμα δεν έχουν καθοριστεί τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου. Η εμφάνισή του είναι συχνότερη σε νεαρές γυναίκες και δεν συνδέεται συνήθως με επιλογές τρόπου ζωής.

Διάγνωση: Η αξονική και η μαγνητική αποτυπώνουν τη σχέση της βλάβης με τον παγκρεατικό πόρο, τα αγγεία και τον σπλήνα. Η βιοψία μπορεί να είναι χρήσιμη όταν το αποτέλεσμα θα αλλάξει τη θεραπευτική απόφαση.

Θεραπεία: Η πλήρης χειρουργική αφαίρεση είναι συνήθως η βασική θεραπεία για εντοπισμένο συμπαγές ψευδοθηλώδες νεόπλασμα και μπορεί να επιτύχει πολύ καλό μακροχρόνιο αποτέλεσμα. Η έκταση της επέμβασης προσαρμόζεται στη θέση και στο μέγεθος της βλάβης.

Περιληκυθικές βλάβες

Τι είναι: Οι βλάβες γύρω από τη λήκυθο του Vater μπορεί να προέρχονται από τη λήκυθο, το τελικό τμήμα του χοληδόχου πόρου, το δωδεκαδάκτυλο ή την κεφαλή του παγκρέατος. Παρότι βρίσκονται κοντά ανατομικά, έχουν διαφορετική βιολογία και πρόγνωση.

Συμπτώματα και διάγνωση: Συχνά προκαλούν ίκτερο, κνησμό, χολαγγειίτιδα, παγκρεατίτιδα, αναιμία ή απώλεια βάρους. Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει αξονική/MRCP, γαστροσκόπηση ή δωδεκαδακτυλοσκόπηση, EUS, ERCP και βιοψία.

Θεραπεία: Πολύ μικρές και επιφανειακές αδενωματώδεις βλάβες μπορεί να αντιμετωπιστούν ενδοσκοπικά σε εξειδικευμένο κέντρο. Για διηθητικές ή ύποπτες βλάβες συχνά απαιτείται παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή, με την τελική στρατηγική να καθορίζεται από τη σταδιοποίηση και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Οξεία παγκρεατίτιδα

Τι είναι: Αιφνίδια φλεγμονή του παγκρέατος. Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες και υποχωρούν με νοσηλεία, αλλά ορισμένες προκαλούν σοβαρή νόσο, συλλογές υγρού ή νέκρωση του παγκρεατικού ιστού.

Αίτια και συμπτώματα: Οι συχνότερες αιτίες είναι οι χολόλιθοι και το αλκοόλ· πολύ αυξημένα τριγλυκερίδια, ορισμένα φάρμακα και η ERCP μπορούν επίσης να προκαλέσουν επεισόδιο. Τυπικά εμφανίζεται έντονος πόνος στην άνω κοιλιά με αντανάκλαση στην πλάτη, ναυτία και έμετοι.

Διάγνωση και θεραπεία: Οι εξετάσεις αίματος (λιπάση ή αμυλάση) επιβεβαιώνουν τη διάγνωση και το υπερηχογράφημα αναζητά χολόλιθους· η αξονική τομογραφία χρησιμοποιείται όταν η πορεία είναι σοβαρή ή ασαφής. Η θεραπεία περιλαμβάνει ενυδάτωση, αναλγησία και διατροφική υποστήριξη. Όταν αιτία είναι οι χολόλιθοι, η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης, συνήθως λαπαροσκοπικά, προλαμβάνει νέα επεισόδια. Συλλογές ή νέκρωση χρειάζονται σπάνια ενδοσκοπική, ακτινολογική ή χειρουργική παροχέτευση.

Pancreas divisum (δισχιδές πάγκρεας)

Τι είναι: Συχνή συγγενής ανατομική παραλλαγή, κατά την οποία οι δύο πόροι του παγκρέατος δεν ενώνονται κατά την εμβρυική ανάπτυξη, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος του παγκρεατικού υγρού να παροχετεύεται από το μικρό θηλαίο.

Συμπτώματα: Υπάρχει από τη γέννηση και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ποτέ ενοχλήματα. Σε μικρό ποσοστό μπορεί να σχετίζεται με υποτροπιάζουσα οξεία παγκρεατίτιδα ή πόνο, αφού αποκλειστούν πρώτα άλλες αιτίες.

Διάγνωση και θεραπεία: Η μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP), ιδανικά με σεκρετίνη, ή ο ενδοσκοπικός υπέρηχος δείχνουν την ανατομία των πόρων. Χωρίς συμπτώματα δεν απαιτείται θεραπεία. Σε επιλεγμένους ασθενείς με υποτροπιάζουσα παγκρεατίτιδα μπορεί να εξεταστεί ενδοσκοπική θεραπεία του μικρού θηλαίου· η χειρουργική αντιμετώπιση σπάνια χρειάζεται.

Δακτυλιοειδές πάγκρεας

Τι είναι: Σπάνια συγγενής ανωμαλία, κατά την οποία ένας δακτύλιος παγκρεατικού ιστού περιβάλλει μερικώς ή πλήρως το δωδεκαδάκτυλο.

Συμπτώματα: Μπορεί να προκαλέσει στένωση του δωδεκαδακτύλου στα νεογνά ή να εκδηλωθεί σε ενήλικες με εμέτους, αίσθημα πληρότητας μετά το φαγητό, πόνο τύπου έλκους ή παγκρεατίτιδα. Πολλοί ενήλικες δεν έχουν συμπτώματα.

Διάγνωση και θεραπεία: Η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία/MRCP και η γαστροσκόπηση βοηθούν στη διάγνωση. Χωρίς συμπτώματα δεν χρειάζεται θεραπεία. Όταν υπάρχει απόφραξη του δωδεκαδακτύλου, η συνήθης επέμβαση παρακάμπτει το στενωμένο τμήμα, αντί να διαιρεθεί ο παγκρεατικός δακτύλιος.

Πώς οργανώνεται η εκτίμηση

Η αρχική συνάντηση περιλαμβάνει ανασκόπηση συμπτωμάτων, προηγούμενων απεικονίσεων, παθολογοανατομικών αποτελεσμάτων και γενικής κατάστασης. Όταν χρειάζεται, οι εξετάσεις συμπληρώνονται πριν από τη συζήτηση σε διεπιστημονικό συμβούλιο. Ο στόχος είναι ένα σαφές, εξατομικευμένο σχέδιο που εξηγεί τα οφέλη, τους κινδύνους και τις εναλλακτικές επιλογές.

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν υποκαθιστούν την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν υποκαθιστούν την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.Πάγκρεας